انار بهشهر؛ میراثی سه‌هزارساله
به گزارش خبرنگار گروه اقتصادی پایگاه خبری تحلیلی بلاغ، انار در بهشهر تنها یک محصول کشاورزی نیست؛ بخشی از هویت تاریخی، فرهنگی و اقتصادی منطقه است که طی قرن‌ها با زندگی مردم این شهرستان پیوند خورده است. باغ‌های انار در اراضی میان‌بند، از محدوده رستم‌پلو تا خلیل‌شهر و گلوگاه، علاوه بر تأمین معیشت صدها بهره‌بردار، نقشی مهم در حفاظت از خاک و کاهش فرسایش اراضی شیب‌دار دارند. با وجود این ظرفیت تاریخی و طبیعی، نبود صنایع تبدیلی، ضعف زیرساخت‌های بسته‌بندی و سورتینگ و فقدان تشکل منسجم برای انارکاران، همچنان از موانع اصلی توسعه این محصول در شرق مازندران به شمار می‌رود.
در همین راستا، خبرنگار گروه اقتصادی پایگاه خبری تحلیلی بلاغ در گفتگو با قنبری، کارشناس کشاورزی، به بررسی پیشینه تاریخی انار بهشهر، ظرفیت‌های تولیدی این محصول، چالش‌های پیش روی باغداران و راهکارهای توسعه آن پرداخت.
وی با اشاره به پیشینه تاریخی انار در ایران و جایگاه دیرینه این محصول در شهرستان بهشهر اظهار کرد: انار از محصولات ریشه‌دار در تاریخ کشاورزی ایران است و در بهشهر نیز از گذشته جایگاه ویژه‌ای در زندگی و معیشت مردم داشته است؛ به‌گونه‌ای که پیش از گسترش کشت مرکبات در منطقه، این میوه از اقلام اصلی پذیرایی در مهمانی‌ها، عروسی‌ها و شب عید به شمار می‌رفت.
این کارشناس کشاورزی با اشاره به پراکندگی باغ‌های انار در اراضی میان‌بند، از محدوده رستم‌پلو تا خلیل‌شهر و گلوگاه، افزود: درختان انار در زمین‌های شیب‌دار منطقه، علاوه بر تولید محصول و تأمین درآمد کشاورزان، در تثبیت خاک، حفظ رطوبت و کاهش فرسایش اراضی نیز نقش دارند.
قنبری با بیان اینکه شهرستان بهشهر بیشترین سطح زیرکشت انار را در استان مازندران به خود اختصاص داده است، گفت: در حال حاضر حدود یک‌هزار و ۲۰۰ هکتار از اراضی شهرستان زیر کشت انار قرار دارد و بیش از ۷۰۰ بهره‌بردار در این حوزه فعالیت می‌کنند. میزان تولید سالانه انار باغی بهشهر نیز حدود ۱۸ هزار تن برآورد می‌شود و ارزش اقتصادی حاصل از انارکاری در شهرستان، بنا بر برآورد وی، به حدود ۵۰۰ میلیارد تومان می‌رسد.
وی همچنین با اشاره به وجود انارهای خودرو در شبه‌جزیره میانکاله اظهار کرد: سطح این عرصه‌ها حدود ۱۲ هزار هکتار برآورد می‌شود و با توجه به ظرفیت تولید آن‌ها، بررسی دقیق میزان برداشت و حفاظت از ذخایر گیاهی منطقه اهمیت زیادی دارد.
این کارشناس کشاورزی تنوع ارقام انار بهشهر را یکی از ظرفیت‌های ارزشمند کشاورزی منطقه دانست و افزود: در گذشته ارقام بومی متنوعی از جمله انارهای شیرین، شکر، آبدار، ملس و ترش در منطقه کشت می‌شد و امروزه نیز ارقام تجاری مانند گل‌نار، ملس ساوه، یوسف‌خانی، آلگ و ملس ممتاز ساوه در برخی باغ‌ها مورد توجه قرار گرفته‌اند.
قنبری با تأکید بر ضرورت حفظ ذخایر ژنتیکی بومی خاطرنشان کرد: بر اساس اطلاعات مورد اشاره درباره شناسایی ارقام انار کشور، از میان حدود ۷۶۰ رقم انار، ۱۶ رقم به شهرستان بهشهر نسبت داده شده است؛ ظرفیتی که می‌تواند زمینه پژوهش‌های کشاورزی، شناسایی ویژگی‌های ارقام بومی و معرفی بهتر این محصول را فراهم کند.
وی با اشاره به محدودیت منابع آبی و ضرورت اصلاح الگوی کشت در مازندران بیان کرد: انار از محصولات نسبتاً کم‌توقع از نظر آبی است و توسعه اصولی آن در اراضی مستعد، به‌ویژه زمین‌های میان‌بند و شیب‌دار، می‌تواند ضمن ایجاد درآمد برای بهره‌برداران، به حفاظت از خاک و استفاده مناسب‌تر از ظرفیت اراضی کمک کند.
این کارشناس کشاورزی البته توسعه کشت را نیازمند مطالعات کارشناسی، بررسی شرایط خاک و آب، انتخاب رقم مناسب و رعایت اصول باغداری دانست و افزود: با برنامه‌ریزی صحیح می‌توان از ظرفیت این محصول برای تقویت کشاورزی منطقه بهره گرفت.
قنبری با اشاره به چالش‌های فنی تولید انار در منطقه، شته، کرم گلوگاه انار و تریپس را از جمله آفات مهم این محصول عنوان کرد و گفت: مدیریت اصولی آفات، استفاده از روش‌های مکانیکی و تلفیقی و کاهش مصرف غیرضروری سموم شیمیایی، از راهکارهای مؤثر برای کاهش خسارت و حفظ سلامت محصول است.
وی با اشاره به ظرفیت تولید انار سالم در بهشهر تأکید کرد: کیفیت و سلامت محصول می‌تواند به مزیتی برای بازاریابی تبدیل شود؛ البته معرفی انار به‌عنوان محصول سالم باید بر اساس ضوابط فنی، رعایت استانداردها و بررسی‌های معتبر انجام گیرد.
این کارشناس کشاورزی یکی از مهم‌ترین مشکلات انارکاران شرق مازندران را نبود زیرساخت‌های کافی برای فرآوری، بسته‌بندی و عرضه استاندارد محصول دانست و اظهار کرد: بخش عمده انار تولیدی بهشهر به‌صورت تازه‌خوری و در بازارهای محلی، شهرهای همجوار، استان گلستان و تهران عرضه می‌شود؛ در حالی که توسعه صنایع تبدیلی می‌تواند ارزش افزوده بیشتری برای این محصول ایجاد کند.
قنبری افزود: تولید فرآورده‌هایی مانند رب انار، آب انار و دانه خشک‌شده، در کنار ایجاد مراکز سورتینگ و بسته‌بندی، می‌تواند از هدررفت محصول جلوگیری کند و زمینه عرضه آن را در بازارهای متنوع‌تری فراهم سازد.
وی با اشاره به ظرفیت‌های حمل‌ونقل و صادراتی منطقه تصریح کرد: نزدیکی به بندر امیرآباد و دسترسی به مسیرهای تجاری، فرصت مناسبی برای توسعه صادرات محصولات کشاورزی فراهم می‌کند؛ اما بهره‌گیری از این ظرفیت مستلزم تولید محصول استاندارد، بسته‌بندی مناسب، بازاریابی هدفمند و شناخت بازارهای کشورهای همسایه است.
این کارشناس کشاورزی تشکیل تعاونی منسجم انارکاران را از دیگر نیازهای این بخش دانست و گفت: چنین تشکلی می‌تواند در تأمین نهاده‌ها، انتقال دانش فنی، هماهنگی زمان برداشت، عرضه یکپارچه محصول، شناسایی بازارهای هدف و پیگیری مشکلات تولیدکنندگان نقش مؤثری داشته باشد و قدرت چانه‌زنی باغداران را افزایش دهد.
قنبری همچنین بر ضرورت برداشت به‌موقع انار تأکید کرد و افزود: برداشت زودهنگام میوه، حتی با هدف فروش به قیمت بالاتر، می‌تواند کیفیت و بازارپسندی محصول را کاهش دهد؛ بنابراین، زمان برداشت باید بر اساس رقم و میزان رسیدگی میوه و با بهره‌گیری از توصیه‌های کارشناسی تعیین شود.
وی در بخش دیگری از سخنان خود، معرفی انار بهشهر به‌عنوان یک برند بومی را نیازمند همکاری جهاد کشاورزی، مراکز تحقیقاتی، دستگاه‌های اجرایی، بخش خصوصی و مسئولان حوزه گردشگری دانست و پیشنهاد کرد از ظرفیت درخت انار در زیباسازی فضاهای شهری، ورودی‌های شهر و پارک‌ها نیز استفاده شود.
این کارشناس کشاورزی خاطرنشان کرد: معرفی انار در فضاهای شهری و برنامه‌های فرهنگی و گردشگری می‌تواند هویت کشاورزی بهشهر را تقویت کند و زمینه آشنایی بیشتر مسافران با این محصول و ویژگی‌های آن را فراهم سازد.
به گزارش بلاغ؛ انار بهشهر، با پیشینه تاریخی، تنوع ارقام بومی و ظرفیت تولید قابل توجه، سرمایه‌ای ارزشمند برای کشاورزی و اقتصاد شرق مازندران است؛ سرمایه‌ای که حفظ و توسعه آن به حمایت از باغداران، مدیریت منابع آب و توجه جدی به زیرساخت‌های تولید و عرضه وابسته است.
امروز، عبور از فروش سنتی و حرکت به سمت فرآوری، بسته‌بندی استاندارد و صادرات، ضرورتی برای افزایش ارزش افزوده این محصول به شمار می‌رود. تحقق این هدف، نیازمند همکاری دستگاه‌های اجرایی، مراکز تحقیقاتی، بخش خصوصی و خود انارکاران است تا انار بهشهر از یک محصول فصلی به برندی شناخته‌شده تبدیل شود؛ برندی که علاوه بر حفظ میراث کشاورزی منطقه، زمینه‌ساز اشتغال پایدار، افزایش درآمد باغداران و رونق اقتصادی شهرستان باشد.
گزارش: وجیهه یخکشی
انتهای خبر/