مازندران دارد آرام‌آرام پیر می‌شود
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی بلاغ؛ مازندران که سال‌ها به‌عنوان یکی از استان‌های پرجمعیت و مهاجرپذیر شمال کشور شناخته می‌شود، اکنون با یکی از مهم‌ترین چالش‌های جمعیتی، یعنی کاهش فرزندآوری و شتاب گرفتن روند سالمندی روبه‌روست. کاهش نرخ ولادت، افزایش میانگین سن مادران و تغییر الگوی تشکیل خانواده، نشانه‌هایی از تحولی جمعیتی است که آثار آن در سال‌های آینده می‌تواند بر ساختار نیروی انسانی، اقتصاد، بازار کار و نظام خدمات اجتماعی استان تأثیر بگذارد.
بر اساس آخرین آمارهای رسمی اعلام‌شده از سوی رئیس سازمان ثبت احوال کشور، مازندران همچنان در زمره استان‌های دارای پایین‌ترین نرخ ولادت و فرزندآوری قرار دارد و در تازه‌ترین آمار، رتبه دوم کمترین میزان ولادت در کشور را به خود اختصاص داده است.
مازندران در سال‌های اخیر با یکی از جدی‌ترین چالش‌های جمعیتی خود روبه‌رو شده است؛ استانی که حالا در آمارهای رسمی ثبت احوال، در شمار استان‌های انتهایی جدول ولادت و فرزندآوری قرار دارد. بر اساس آخرین آمار یک‌ساله منتهی به شهریور ۱۴۰۵، مازندران با ثبت ۶.۲ تولد به ازای هر هزار نفر جمعیت، پس از گیلان، دومین استان کشور با کمترین نرخ ولادت است. جایگاهی که در کنار افزایش سن مادران و سهم اندک مادران جوان در خانواده‌های پرجمعیت، ضرورت توجه جدی به آینده جمعیتی استان را یادآوری می‌کند.
جمعیت و فرزندآوری از مهم‌ترین موضوعات اجتماعی و اقتصادی کشور به شمار می‌رود. موضوعی که بررسی شاخص‌های آن در استان مازندران، با توجه به روند سالمندی جمعیت و کاهش نرخ ولادت، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
آمارهای جدید مرکز رصد جمعیت کشور نشان می‌دهد از میان مادران دارای سه فرزند و بیشتر در مازندران، تنها ۱۵ درصد کمتر از ۵۰ سال سن دارند. شاخصی که در کنار کاهش نرخ ولادت و افزایش میانگین سن مادران، از تغییر الگوی فرزندآوری و تحولات ساختار جمعیتی این استان حکایت دارد.
بر اساس گزارش هفتگی مرکز رصد جمعیت کشور سازمان ثبت احوال، ۲۴ میلیون و ۱۵۹ هزار و ۸۰۴ زن در ایران تجربه مادری دارند و از این تعداد، ۱۰ میلیون و ۳۵۵ هزار و ۱۷۳ نفر دارای سه فرزند و بیشتر هستند. بررسی ساختار سنی این گروه نشان می‌دهد حدود سه‌ونیم میلیون نفر از این مادران کمتر از ۵۰ سال و بیش از ۶.۵ میلیون نفر ۵۰ ساله و بالاتر هستند.
اما بررسی استانی این آمار، تفاوت قابل توجهی را در ساختار سنی مادران دارای سه فرزند و بیشتر نشان می‌دهد. بر اساس گزارش مرکز رصد جمعیت کشور، ۶۵ درصد از مادران این گروه در سیستان و بلوچستان کمتر از ۵۰ سال سن دارند. این سهم در هرمزگان ۴۹ درصد، خراسان جنوبی ۴۳ درصد و استان‌های بوشهر، کرمان و کهگیلویه و بویراحمد ۴۱ درصد است.
در مقابل، مازندران با سهم ۱۵ درصدی مادران زیر ۵۰ سال در میان زنان دارای سه فرزند و بیشتر، در کنار گیلان با ۱۴ درصد، از استان‌هایی است که سهم کمتری از مادران جوان‌تر در این گروه جمعیتی دارند. به بیان دیگر، بخش عمده مادران دارای سه فرزند و بیشتر در این دو استان در گروه سنی ۵۰ سال و بالاتر قرار گرفته‌اند.
این آمار در کنار سایر شاخص‌های جمعیتی مازندران، تصویری روشن‌تر از وضعیت فرزندآوری در استان ارائه می‌کند. بر اساس اظهارات منتشرشده از علیرضا افسری، مدیرکل ثبت احوال مازندران، نرخ ولادت استان در سال ۱۴۰۴ به ۶.۵ واقعه به ازای هر هزار نفر جمعیت رسیده است. در حالی که میانگین کشوری این شاخص ۱۰.۵ در هزار بوده است. بر همین اساس، مازندران در رتبه سی‌ام کشور از نظر نرخ ولادت قرار گرفته است.
ضرورت تشکیل قرارگاه ویژه جوانی جمعیت
در همین باره، فاطمه محمدبیگی، نایب‌رئیس کمیسیون بهداشت و درمان مجلس شورای اسلامی، دوم مهرماه در نشست قرارگاه جوانی جمعیت در استانداری مازندران، نسبت به روند کاهشی جمعیت و پیامدهای آن برای ظرفیت انسانی استان هشدار داد.
وی تشکیل قرارگاه ویژه جوانی جمعیت در استانداری را ضروری دانست و بر هماهنگی دستگاه‌های اجرایی، حمایت متناسب از خانواده‌ها، تقویت نقش بهورزان و ارائه گزارش‌های سه‌ماهه از عملکرد دستگاه‌ها تأکید کرد.
محمدبیگی معتقد بود اقدامات مرتبط با جوانی جمعیت نباید مقطعی باشد و باید با برنامه‌ریزی منسجم و پیگیری مستمر دنبال شود.
طی روز جاری، محمدصادق رضایی، با اشاره به وضعیت سالمندی استان اعلام کرد: نزدیک به ۵۰۰ هزار سالمند، معادل ۱۷ درصد جمعیت مازندران را تشکیل می‌دهند و استان از این نظر در جایگاه دوم کشور قرار دارد.
وی همچنین از کاهش موالید و نرخ باروری در استان خبر داد و گفت نرخ باروری مازندران به کمتر از یک فرزند به ازای هر زن رسیده است.
به گفته رئیس دانشگاه علوم پزشکی مازندران، در صورت تداوم روند فعلی، پیش‌بینی می‌شود طی ۳۰ سال آینده حدود ۴۰ درصد جمعیت استان را افراد بالای ۶۰ سال تشکیل دهند.
ضرورت توجه به جمعیت شناور مازندران در برنامه‌ریزی‌ها
مهدی یونسی‌رستمی، استاندار مازندران، دوم آبان‌ماه در جلسه ستاد سرشماری کشور، با اشاره به شرایط جمعیتی استان گفت: مازندران به دلیل حضور جمعیت شناور چندمیلیونی، با نیازها و مطالباتی فراتر از جمعیت رسمی و ساکن خود روبه‌روست.
وی تأکید کرد: اطلاعات دقیق جمعیتی برای برنامه‌ریزی آینده استان و تخصیص متناسب اعتبارات ضروری است.
همچنین طبق اعلام افسری مدیرکل ثبت احوال مازندران، نکا با نرخ ۷.۳ در هزار، بالاترین و سوادکوه با نرخ ۴.۵ در هزار، پایین‌ترین نرخ ولادت را در میان شهرستان‌های استان در سال ۱۴۰۴ داشته‌اند.
افزایش سن فرزندآوری نیز از دیگر شاخص‌های قابل توجه در تحولات جمعیتی مازندران است. میانگین سن مادران استان از ۳۰.۲۵ سال در سال ۱۴۰۰ به ۳۱.۰۷ سال در سال ۱۴۰۴ رسیده و میانگین سن مادران هنگام تولد نخستین فرزند نیز حدود ۲۹.۲ سال اعلام شده است.
مجموع این شاخص‌ها نشان می‌دهد مازندران با مجموعه‌ای از تحولات جمعیتی روبه‌روست: از کاهش نرخ ولادت و افزایش سن مادران گرفته تا سهم پایین‌تر مادران زیر ۵۰ سال در میان خانواده‌های دارای سه فرزند و بیشتر. این روندها ضرورت توجه جدی‌تر به موضوع فرزندآوری، حمایت از خانواده‌های جوان و بررسی عوامل اقتصادی و اجتماعی مؤثر بر تصمیم زوج‌ها برای داشتن فرزند را برجسته می‌کند.
البته آمار ۱۵ درصدی مادران زیر ۵۰ سال، صرفاً به گروه مادران دارای سه فرزند و بیشتر مربوط است و نباید آن را به کل مادران مازندران تعمیم داد.
مازندران در سال‌های پیش رو با مسئله‌ای فراتر از کاهش تعداد تولدها مواجه است. مسئله‌ای که ابعاد آن در تغییر ساختار سنی جمعیت، افزایش سن فرزندآوری و کاهش سهم نسل‌های جوان‌تر نمایان شده و نیازمند برنامه‌ریزی مستمر و حمایت‌های مؤثر برای پایداری جمعیت استان است.
مازندران، سرزمین سرسبز شمال، در پسِ طراوت طبیعتش با زمستانی خاموش در عرصه جمعیت روبه‌روست؛ کاهش نرخ ولادت، افزایش سن مادران و سهم بالای سالمندان، نشانه‌هایی از تغییر آرام اما نگران‌کننده ترکیب جمعیتی استان است. ثبت تنها ۶.۵ تولد به ازای هر هزار نفر جمعیت در سال ۱۴۰۴ و قرار گرفتن مازندران در رتبه سی‌ام کشور از نظر نرخ ولادت، این پرسش را پیش روی مسئولان و خانواده‌ها قرار می‌دهد که گهواره‌های این دیار چه زمانی دوباره جان می‌گیرند و برای فردای جوان‌تر مازندران چه باید کرد؟
قرار گرفتن مازندران در رتبه دوم کمترین نرخ ولادت کشور، نشانه‌ای از تغییرات عمیق در ساختار جمعیتی استانی است که با روند سالمندی و کاهش سهم نسل‌های جوان‌تر روبه‌روست. اکنون پرسش اصلی این است که چه برنامه‌ای برای تغییر این مسیر، حمایت مؤثر از خانواده‌های جوان و فراهم کردن زمینه فرزندآوری در استان اجرا خواهد شد؟
آنچه از کنار هم قرار گرفتن آمارهای جمعیتی مازندران به دست می‌آید، ضرورت توجه جدی به آینده جمعیتی استان است. وقتی نرخ ولادت مازندران در سال ۱۴۰۴ به ۶.۵ در هزار رسیده، در برابر میانگین ۱۰.۵ در هزار کشور قرار گرفته و تنها ۱۵ درصد از مادران دارای سه فرزند و بیشتر کمتر از ۵۰ سال سن دارند، نمی‌توان از کنار این شاخص‌ها به‌سادگی گذشت. البته این ارقام به‌تنهایی تمام ابعاد مسئله را توضیح نمی‌دهند، اما ضرورت بررسی دقیق‌تر دلایل کاهش فرزندآوری، افزایش سن مادران و تغییر ساختار خانواده‌ها را یادآوری می‌کنند.
تغییر این روند نیازمند حمایت عملی از خانواده‌ها، تسهیل ازدواج جوانان، تأمین مسکن، ایجاد امنیت شغلی، کاهش دغدغه‌های اقتصادی و فراهم کردن شرایط مناسب برای فرزندپروری است. آینده جمعیتی مازندران به تصمیم‌ها و اقداماتی وابسته است که امروز برای حمایت از خانواده‌های جوان و تقویت امید به زندگی و فرزندآوری انجام می‌شود.
گزارش: مجتبی قربانی
انتهای خبر/